Insectenwerkgroep

Algemene informatie

Werkgroepvergaderingen
De werkgroepsvergaderingen zijn op de Suyderbraeck, steeds van 20:00-22:00. 
Ineke Kraaijeveld,
Zesstedenweg 20A,
1634 DN Scharwoude,

Wat ook welkom is zijn foto’s of dood materiaal. Die kunnen we dan op de avond gebruiken om te gaan determineren. Dus neem wat mee. En neem al uw vlinderwaarnemingen mee voor het archief van ons en de Vlinderstichting.
Het spreekt vanzelf dat elke belangstellende KNNV’er altijd welkom is op de vlinderexcursies en bijeenkomsten!

In verband met de Covid 19 maatregelen zijn er geen bijeenkomsten gepland.

Waarnemingen
Met nadruk vragen we aan jullie om je waarnemingen zo snel mogelijk op te sturen naar ondergetekende. Met naam, datum, plaats en hoeveelheid. Wanneer het bijzondere soorten betreft kunnen wij dit direct op internet zetten of doorgeven aan de krant. Waarnemingen van de gewone soorten kun je ook verzamelen en 1x per maand op sturen dat is prettiger om te verwerken (database), anders komt er aan het einde van het jaar een enorme hoeveelheid werk over ons heen.

Het totaaloverzicht van de vlinders en libellen gaat jaarlijks naar de Vlinderstichting. Het is prettig wanneer je alle soorten waarnemingen aan de coördinator doorgeeft want dan weten we direct waar de insecten w.o. vlinders/libellen in onze regio zitten. En dat is zeker bij bijzondere waarnemingen van belang. Dan kunnen deze op onze website worden geplaatst. Dat kan digitaal (waarnemingsformulier) maar ook schriftelijk met vermelding van datum, soort, straat + huisnummer, plaats (X-Y), datum en persoon(naam).
Voor het jaaroverzicht is dit eveneens erg belangrijk. Stuur deze waarnemingen dus niet naar andere organisaties zoals Telmee, Vlinderstichting, Waarneming.nl want dan weten wij niet wat er precies in onze regio leeft. En het voorkomt dubbele tellingen bij de andere organisaties. Met de Vlinderstichting heeft de insektenwerkgroep een prima contact.

Vragen of meldingen
Henny van der Groep,

T: (0229) 24 95 46, E: henny@watersnuffel.nl



Uit het laatste Hoornblad

Ha, dacht ik toen de eerste voorjaarsbij (23-2) tegen de deur aangeplakt zat te zonnebaden. Nu zijn naam nog. Nou, dat is niet makkelijk wanneer het geen honingbij is. Er zitten veel soorten metselbijtjes in onze tuin, maar die zijn niet eenvoudig om te determineren. Toch was ik blij met m’n eerste bij.  En helemaal met de volgende drie vlindermeldingen. Op 25 januari en 21 februari zijn de eerste Dagpauwogen waargenomen in Lutjebroek en Enkhuizen. Tot mijn grote verassing meldde vandaag (24-2) een ander KNNV lid een heuse echte Kolibrievlinder zomaar op de Draafsingel in Hoorn! Wow, dat is vroeg!

Dagvlinders

Als gebruikelijk doe ik weer een oproep om zoveel mogelijk vlinders te melden. We zijn nog steeds bezig met ons dagvlinderproject (19 soorten Dagvlinders). Kijk bij onze KNNV site hoe we dit doen. Aan de waarnemingen kunnen we zien welke vlinders er achteruit gaan, stabiel blijven of vooruitgaan en dat is voor West-Friesland heel belangrijk, zo kunnen we ze nog een beetje beschermen. Die informatie geven we door aan de gemeenten en andere belanghebbenden. Opdat zij dit meenemen in hun Groenbeleid. Want we weten allemaal dat het niet goed gaat in de insectenwereld!

Zoom

Op de laatste Nachtvlinder minilezing heb ik het gehad over herkenning van de nachtvlinder of mot: de macro, de micro en de dagvlinder. Onverwachts kreeg ik na de lezing informatie via de mail over de dag-/nachtvlinder en zijn gehoor. Zowel nachtvlinders als dagvlinders hebben oren! Bij de verschillende families zit een gehoororgaan op een andere plek. Kun je dit zien? Nou, dat is lastig! Ongetwijfeld kun je dit het beste zien met een vergrootglas of onder de microscoop. Dat laten we maar over aan de wetenschap. Ik geef zo goed mogelijk een beschrijving. In de literatuur staat dat het gehoor uit een klein gaatje bestaat waar een klepje voor zit, hier achter is een membraam gespannen. Het werkt net zoals het trommelvlies bij ons. Bij vlinders kan het zitten in de thorax (borststuk), abdomen (achterlijf), poten, monddelen (pijlstaarten) en vleugels. Het membraam wordt in trilling gebracht, wat door kleine zintuigorgaantjes wordt geregistreerd. Nachtvlinders horen hoge frequenties (tot 8kHz) en dagvlinders lage frequenties (vanaf 500Hz). Nachtvlinders horen mensen niet aankomen lopen (te lage frequentie). Wel horen zij de sonorgeluiden van de vleermuis. Voor de nachtvlinder, die de lekkernij is van de vleermuis, is het dus belangrijk dat hij op tijd de echosignalen van deze jager waarneemt om te kunnen ontsnappen. Maar het dieet van de vleermuis (hangt af van het soort) bestaat voornamelijk uit nectar, fruit, vlees en insecten, dus we hoeven niet bang te zijn dat de nachtvlinder wordt uitgemoord. De nachtvlinder ontwijkt de vleermuis door middel van onverwachtse manoeuvres zoals duikvluchten. Het lijkt wel of de Huismoeder (ja, een heuse echte nachtvlinder die veel voorkomt) niet zulke goede oren heeft. Wanneer je van deze vlinder een bergje afgeknipte vleugeltjes in het verblijf van de vleermuis vindt, dan weet je dat ie z’n buikje rond heeft gegeten. De meeste nachtvlinders (Noctuoidea ) hebben een gehoororgaan. En sommige vlinders kunnen zelfs geluid maken, zoals de pijlstaart en de beervlinders, om de vijand af te schrikken.

Wanneer bepaalde soorten dagvlinders uitrusten met dichtgeklapte vleugels dan horen zij vogels aan hun vleugelslag aankomen! En soms ontkomen zij door schoksgewijs te gaan vliegen. Dat zij oren hebben weten de fotografen heel goed want sommige vlinders zijn gevlogen bij de klik van je fototoestel. En zij reageren op onze voetstappen zoals de Erebia’s. Veel aurelia’s (Nymphalidae) hebben goede ‘oren’. De Argusvlinder is ook zo’n lastpak om te fotograferen. 

De laatste ontdekking over het gehoor van vlinders is heel apart. Bij de Satyrinae (zandoogjes en erebia’s) vlinders hebben wetenschappers ontdekt dat er aan de basis van de voorvleugels een piepklein oortje zit. Vlak bij een opgezwollen ader. Lang was de functie van deze ader onbekend, nu blijkt uit onderzoek dat het adertje in contact staat met het trommelvlies van de vlinder waardoor zij tot onder de 8kHz kunnen horen.

Tot slot, het is voor alle vlinders die natuurlijk heel kwetsbaar zijn, van belang om je vijand op tijd te kunnen ontwijken, om snel je partner te kunnen vinden en om in contact te blijven met je soortgenoten. Een gehoororgaan is hierbij onmisbaar om te overleven en Moeder natuur heeft hierin voorzien. Mijn nieuwsgierigheid of vlinders muziek kunnen horen is groot en zo ja, waarvan zouden ze houden? Heavy Metal, Beatles, Bach, of Messiaen?!

Voorlopig gaan de werkgroepbijeenkomsten NIET door. Wanneer hier verandering in komt laten we dit via internet en nieuwsbrief weten, en wil je meer weten over onze activiteiten neem dan gerust contact op.

T: (0229) 24 95 46, E: henny@watersnuffel.nl

Henny van der Groep